Tuyến trùng

Tuyến trùng nốt sần rễ (Meloidogyne spp.) là loài giun tròn siêu nhỏ (0,2–2 mm), ký sinh bắt buộc trên rễ hoa hồng. Chúng chích vào rễ tơ và bơm chất tiết kích thích rễ phình lên thành các nốt u sần (root galls), đồng thời làm tắc mạch dẫn — cây không hút đủ nước và dinh dưỡng dù giá thể vẫn ẩm và bạn vẫn bón phân đầy đủ.

Bệnh rất phổ biến ở hồng trồng chậu dùng đất tái sử dụng nhiều năm hoặc giá thể chưa xử lý. Đất ẩm + ấm là điều kiện tuyến trùng sinh sản nhanh: con cái đẻ trứng ngay trong rễ, ấu trùng nở ra tiếp tục tấn công lớp rễ tơ mới. Vết thương trên rễ còn là cửa ngõ cho nấm thối rễ (Fusarium, Pythium, Phytophthora) xâm nhập, nên cây hồng thường bị "tuyến trùng + thối rễ" cùng lúc.

Tuyến trùng đã bám vào rễ rất khó diệt hoàn toàn — cần kết hợp nhiều biện pháp và kiên trì theo dõi trong nhiều tháng:

• Nhổ cây, rửa sạch rễ dưới vòi nước và cắt bỏ toàn bộ đoạn rễ có nốt sần; sát trùng kéo/dao bằng cồn giữa các cây
• Thay toàn bộ giá thể trong chậu; không tái sử dụng đất từ cây đã nhiễm
• Xử lý giá thể mới trước khi trồng lại: phơi nắng 1–2 tuần, hoặc dội nước nóng ~48°C trong ~35 phút (hoặc ~38°C trong 24 giờ) để hạ mật số tuyến trùng và trứng
• Bánh dầu neem (neem cake) trộn vào giá thể quanh gốc: cây nhỏ/trung bình 50–100 g/chậu, cây lớn 100–200 g/chậu — vừa bổ sung dinh dưỡng vừa ức chế tuyến trùng nhờ hoạt chất trong neem
• Chế phẩm sinh học chứa nấm ký sinh tuyến trùng: Paecilomyces lilacinus, Verticillium spp., Trichoderma spp. — tưới định kỳ 2–3 lần/năm vào giá thể ẩm
• Thuốc trừ tuyến trùng chứa hoạt chất abamectin hoặc oxamyl (ví dụ Tervigo, Vimoca) chỉ dùng khi bệnh nặng, theo đúng liều nhà sản xuất và không dùng khi cây đang ra hoa hoặc chuẩn bị nở
• Nếu rễ có dấu hiệu thối đen kèm mùi, xử lý nấm rễ song song (xem bệnh thối rễ)

• Luôn dùng giá thể mới hoặc đã xử lý nhiệt/phơi nắng cho hồng chậu
• Không tái sử dụng đất từ cây đã nhiễm bệnh; nếu bắt buộc tái dùng, phải phơi nắng và trộn nấm đối kháng trước
• Bổ sung phân hữu cơ hoai mục và phân vi sinh chứa Trichoderma định kỳ để giữ hệ vi sinh đất khoẻ, cạnh tranh với tuyến trùng
• Cách ly cây mới mua ít nhất 2–3 tuần và kiểm tra rễ trước khi đưa vào chung khu vườn/kệ chậu
• Mỗi lần thay chậu, kiểm tra rễ để phát hiện sớm nốt sần trước khi bệnh lan rộng