Bệnh chổi rồng hoa hồng (Rose Rosette)

Rose Rosette (RRD) là một trong những bệnh tàn phá nặng nề nhất trên hoa hồng, đặc biệt phổ biến ở Bắc Mỹ. Bệnh do Rose Rosette Virus (RRV) — một virus thuộc chi Emaravirus với bộ gen gồm 7 đoạn RNA sợi đơn — gây ra.

Virus không lây qua tiếp xúc cơ giới thông thường mà chủ yếu nhờ một loài mạt siêu nhỏ thuộc họ Eriophyidae, không thể nhìn thấy bằng mắt thường (dài khoảng 140–170 micromet, chỉ có hai đôi chân). Tác nhân chính là Phyllocoptes fructiphilus; gần đây phát hiện thêm loài Phyllocoptes arcani cũng truyền được virus. Mạt ẩn trong nụ, kẽ lá, cuống lá và gốc chồi non; chúng phát tán theo gió, bám vào quần áo hoặc côn trùng, và chỉ cần chưa tới một giờ tiếp xúc là truyền được virus sang cây khỏe. Bệnh cũng lây qua ghép cành từ cây bệnh.

Lưu ý cho người trồng tại Việt Nam: Rose Rosette hiện chủ yếu là vấn đề của Bắc Mỹ và chưa được ghi nhận phổ biến ở Việt Nam / Đông Nam Á. Hãy đặc biệt cảnh giác với cây giống nhập khẩu. Nếu thấy các triệu chứng tương tự, khả năng cao là do thuốc diệt cỏ (xem phần dưới) hoặc nguyên nhân khác — nhưng nếu đúng là RRD thì cần xử lý dứt khoát vì bệnh không có thuốc chữa.

Không có thuốc chữa. Một khi cây đã nhiễm virus, không hóa chất nào loại bỏ được mầm bệnh, và cắt tỉa phần có triệu chứng không hiệu quả vì virus di chuyển toàn thân và tồn tại cả trong rễ. Việc cần làm là loại bỏ cây bệnh sớm để bảo vệ cả vườn:

1. Nhổ bỏ toàn bộ cây bệnh, gồm tất cả hệ thống rễ trong đất — không chỉ cắt cành có triệu chứng.
2. Cho cây vào túi kín và tiêu hủy (đốt hoặc bỏ rác), tuyệt đối không ủ làm phân xanh hay tủ gốc.
3. Vệ sinh, sát trùng dụng cụ (cồn 70°) sau khi tiếp xúc với cây bệnh để phòng mạt còn sót.
4. Giảm mật độ mạt trên các cây khỏe xung quanh bằng dầu khoáng làm vườn hoặc thuốc trừ mạt (lưu ý: hiệu quả trên mạt eriophyid chưa được chứng minh chắc chắn — chỉ là biện pháp bổ trợ, không cứu được cây đã nhiễm).

• Dùng cây giống sạch bệnh: chỉ mua từ nguồn uy tín; không ghép, giâm cành từ cây có dấu hiệu bệnh.
• Loại bỏ hồng dại xung quanh: dọn sạch Rosa multiflora và hồng dại trong bán kính khoảng 30 m (đặc biệt ở phía đầu gió) vì đây là nơi trú ngụ chính của mạt và virus.
• Trồng thưa, xen canh: để cây không chạm vào nhau nhằm hạn chế mạt di chuyển; trồng hồng xen với cây khác tốt hơn trồng thuần một loại.
• Kiểm tra thường xuyên: soi tìm chổi phù thủy, chồi đỏ dị dạng, gai đỏ dày bất thường để phát hiện và nhổ bỏ sớm.
• Giống kháng bệnh: hầu hết giống hồng thương mại đều dễ nhiễm; một số loài hồng dại (R. arkansana, R. carolina) và giống Stormy Weather ít biểu hiện triệu chứng hơn.